Это старый сайт. Перейдите на НОВЫЙ

 

Әрбір сөз - жақсы өмір үшін!

Жұма, 29 Наурыз 2024

Респираторлық синцитиальды вирус: қауіп-қатер тобында шала туылған нәрестелер және ауруды қалай болдырмауға болады? Featured

Rate this item
(0 votes)

l ramazanova 03 2024Соңғы жылдары респираторлық синцитиальды инфекция өзекті мәселеге айналды. Бүкіл әлемде бұл инфекция туралы эпидемиологиялықзерттеулер жүргізіліп келеді, соның арқасында  респираторлық синцитиальды вируспен күресу шараларының Қоғамдық денсаулық сақтау үшін маңыздылығы туралы деректер жинақталуда. Вирустың өзі зерттеліп жатыр әрі осы инфекцияның алдын алу үшін инновациялық препараттар әзірлен және осы жоспарда біраз прогреске қол жеткізілді. Бұл инфекцияның алдын алу әдістері неліктен маңызды және қалай енгізілетіні туралы біздің басылымға медицина ғылымдарының кандидаты, интернатураның балалар аурулары кафедрасының доценті, №3 КҚБА пульмонология бөлімінің меңгерушісі, балалар пульмонологы Лаззат Ахметжанқызы РАМАЗАНОВА айтып берді.


- Лаззат Ахметжанқызы, респираторлық-синцитиальды вирус (РСВ) дегеніміз не? Бұл инфекция қаншалықты жиі кездеседі және ол қаншалықты қауіпті?

 - Жақында мен Мумбайда (Үндістан) респираторлық синцитиальды инфекция мәселесіне арналған ғылыми конгресте болдым. Бұл жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен жетекші мамандарды жинайтын ауқымды ғылыми шара. Оның шеңберінде эпидемиология, вирусология, иммунология және т. б. саласындағы ең соңғы ғылыми зерттеулердің деректері айтылады. Бұл өте маңызды, өйткені респираторлық синцитиальды вирус немесе РСВ өте кең таралған және сонымен бірге халықтың кейбір санаттары үшін өте қауіпті болуы мүмкін.

РСВ өте контагиозды (жұқпалы) вирус екенін ескеру маңызды. Ол барлық жерде кездеседі және өте кең таралған, мұны статистикалық мәліметтер дәлелдейді. Оларға сүйенсек, РСВ-ға байланысты аурулар респираторлық инфекциялардың құрылымында жетекші рөл атқарады. Вирус жыл сайын пайда болады. РСВ айналымы маусымдық болып табылады, әдетте күзде басталып, қыста өршиді.

РСВ - балалардағы жедел респираторлық инфекциялардың маңызды себептерінің бірі. Эпидемиялық маусымда өмірдің бірінші жылында балалардың шамамен 60-70%-ы PC вирусымен кездеседі, ал екі жасқа дейін нәрестелердің 100%-ы осы патогенге байланысты аурулармен ауырады. Кейбір зерттеушілердің пікірінше, іс жүзінде бұл аурудың 20-25%-ы ғана диагноз қойылады, әсіресе бұл жағдай экономикалық дамудың орташа және төмен деңгейлерінде байқалады. Себебі қарапайым-вирусты тексеру мүмкіндігі шектеулі. Стационарларда да, емханаларда да диагностикалық сынақтардың болмауына байланысты бұл вирустың таралуын эпидемиологиялық қадағалау біздің елімізде жүргізілмейді. Сондықтан аурушаңдық туралы статистикалық ақпарат жоқ. Дегенмен, біз мұны жаңа туған нәрестелердегі бронхиолиттердің таралуы арқылы жанама түрде бағалай аламыз, өйткені олардың негізгі себебі РСВ болып табылады.

Бұл вирустың жалғыз белгілі көзі – адам. Алайда, РСВ фомиттерде (инфекцияны жұқтыруы мүмкін заттар немесе материалдар), мысалы, үстелдердің үстіңгі тақтайларында, бірнеше сағат бойы және теріде – жарты сағатқа дейін өмір сүреді. РСВ инфекциясы бар нәрестелер вирусты 1-2 аптаға дейін, ал иммунитеті төмен балалар бірнеше аптаға дейін шығара алады. Ауруханаішілік инфекцияның жоғары қаупі бар. Инкубациялық кезең – 3-7 күн.

РСВ – бұл вирустың бронхиолалардың эпителий жасушаларымен бірігуі және енуі үшін қажет G және F беткі ақуыздары бар гликопротеидті қабығы бар РНҚ вирусы. Вирус вирустық мембрананың жасуша мембранасымен бірігуі нәтижесінде жасушаға енеді. Бұл жағдайда G ақуызы рецептор рөлін атқарады, F ақуызы жасушаға қосылуға қатысады, вирустық қабықтың жасуша мембранасымен қосылуын қамтамасыз етеді. Осы процестердің нәтижесінде эпителий қабатында көп ядролы алып жасушалар-синцитиялар пайда болады.

Вирустың ерекше қасиеттері инфекцияның тез дамуын, сондай-ақ дененің иммундық жүйесінің әсерінен аулақ болу қабілетін анықтайды. Нәтижесінде, баланың денесінде РСВ-спецификалық антиденелердің белгілі бір титрі болса да, вирус тиімді көбейе алады. Бұл жағдайда РСВ коронавирустық инфекцияға ұқсас.

РСВ-ның екі штаммының (РСВ-А және РСВ-В) болуына және РСВ-ның ұзақ мерзімді иммунитетінің болмауына байланысты, қайта жұқтырған кезде ауру қайталануы мүмкін. Штамдардың біреуінің инфекциясы екіншісіне тәуелсіз болуы мүмкін немесе бір уақытта болуы мүмкін. РСВ екі штаммының айрықша ерекшелігі-вирус бетіндегі G ақуызының өзгергіштігі. Бір штаммға бейтараптандыратын антиденелер екіншісіне ұзақ мерзімді иммунитет бермейді.

РСВ дендритті жасушаларды жұқтыруға қабілетті, нәтижесінде олардың антигенді ұсыну функциясы бұзылады. Бұл эпидемиологиялық маусымда вирустың осы жасушаларда ұзақ уақыт болуы мүмкін екендігіне әкеледі.

Осылайша, вирустың енуіне жауап ретінде денеде қалыптасқан иммундық жауап қайта инфекциядан қорғамайды. Бірақ өндірілген антиденелер аурудың ауырлығын төмендетуі мүмкін.

- РСВ инфекциясының әдеттегі ағымы қалай көрінеді?

- РСВ тыныс алу жолдарының эпителийіне, көбінесе тыныс алу жолдарының төменгі бөліктеріне (ұсақ бронхтар мен бронхиолалар) тропикке ие. Әдетте инфекция суыққа тән жеңіл белгілермен бірге жүреді. Сонымен қатар, адамдардың көпшілігінде ауру бір-екі аптада өтеді. Алайда, нәрестелер мен жас балалар, сондай-ақ қарт адамдар жағдайында инфекция өте ауыр болуы мүмкін және бронхиолиттің дамуына, тыныс алу жеткіліксіздігіне, сондай-ақ өмірге қауіп төндіретін пневмонияға әкелуі мүмкін.

РСВ-ның негізгі клиникалық көрінісі - жас балалардағы төменгі тыныс жолдарының инфекциясы, пневмонияның барлық жағдайларының 50%-ы және нәресте кезіндегі бронхиолиттің 90%-ы РСВ-ға байланысты. Бұл вирус балалардағы орташа отиттің (ортаңғы құлақтың қабынуы) негізгі себебі болып табылады.

Жіті бронхиолит (ЖБ) негізінен 2 жасқа дейінгі балаларда дамиды, бұл кезде негізінен ұсақ бронхтар мен бронхиолалар әсер етеді, тыныс алу жеткіліксіздігімен, ысқырық пен өкпеде крепитациямен сипатталады.

ЖБ-ны диагностикалау және бағалау тек анамнез және физикалық тексеру негізінде жеткілікті. Балаларда катаральды құбылыстардан бастап, өкпені жасанды желдетуді (ӨЖЖ) қажет ететін тыныс алу жеткіліксіздігіне дейінгі көптеген белгілер болуы мүмкін.

Ауру әдетте ЖРВИ-нің 2-5-ші күнінде дамиды, көбінесе субфебрильді температурамен және көбінесе төмен дәрежелі безгегімен, 3-4 күн ішінде жөтелмен, тыныс алудың қиындауымен дамиды. Апноэ, әсіресе өмірдің алғашқы 2 айында шала туылған нәрестелерде, вирустық бронхиолиттің ерте көрінісі болуы мүмкін. Егер бұрын сау балаларда апноэ немесе қауіпті жағдайдың пайда болу жиілігі ≤1% болса, онда жоғары қауіпті топтарда 23% жетеді.

Бронхиолитке 50-70/мин. дейін жылдам тыныс алу, екі жағынан өкпеде ұсақ көпіршікті сырылдар және/немесе крепитация тән, көбінесе құрғақ ысқырықты сырылдар да анықталады. Кеуде қуысының ісінуі көзбен байқалуы мүмкін, дыбыстың қораптық көлеңкесі перкуторлы түрде анықталады. Диспноэдің жоғарылауы әрдайым тыныс алудың жоғарылауымен бірге жүрмейді, дем шығарудың жоғарылауымен, тыныс алу кезінде көмекші бұлшықеттердің қатысуымен, тыныс алу кезінде интеркостальды тартылумен, мұрын қанаттарының ісінуімен көрінеді. Бронхиолиттегі обструктивті синдром 1-2 күн ішінде максимумға жетеді, содан кейін өкпеде ысқырықтың көптігі сияқты біртіндеп азаяды - олар әдетте 7-14-ші күні жоғалады. Жөтел кейде 3-4 аптаға созылуы мүмкін.

Жөтел мен ентігудің ұзақ сақталуы бронхөкпелік жүйеде қайтымсыз фиброздау процесі болып табылатын облитеративті бронхиолиттің көрінісі болуы мүмкін.

- Жұқтыру, ауыр асқынулардың дамуы және ауруханаға жатқызу тұрғысынан науқастардың қай санаттары ең қауіпті аймақта?

- РСВ туындаған төменгі тыныс жолдарының жедел респираторлық инфекциялары ауруханаға жатқызудың және бір жасқа дейінгі балалардың өлімінің негізгі себебі болып табылады. Бұл мәселе әсіресе табысы төмен және орташа елдер үшін өзекті.

Респираторлық синцитиальды вирус әсіресе шала туылған нәрестелер үшін, сондай-ақ жүрек пен өкпенің созылмалы аурулары бар, иммундық жүйесі әлсіреген, жүйке-бұлшықет аурулары бар және басқалары үшін қауіпті. Белсенді емес немесе әлсіреген иммундық жүйе вирусты жеңе алмайды. Сонымен қатар, жаңа туған нәрестелер РСВ сияқты контагиозды және жоғары вирулентті вирус өте тез таралуы мүмкін стационар жағдайында күтім жасайтындығы да өз үлесін қосады. Сондықтан бұл жағдайда алдын-алу шаралары өте маңызды. Шынында да, титаникалық күш пен қаражат шала туылған нәрестелерді күтуге жұмсалады. Сондықтан мұндай баланың алдын алуға болатын инфекциямен ауыруы түбегейлі дұрыс емес.

Оттегімен қамтамасыз етілген стационарлық емдеу қажет болған кезде аурудың ауыр ағымы бронхөкпелік дисплазиямен (БӨД), жүректің туа біткен ақауларымен, муковисцидозбен, иммун тапшылығы жағдайымен, жүйке-бұлшықет ауруларымен ерте туылған балаларда жиі кездеседі. Олар көбінесе ӨЖЖ-ге мұқтаж. Бұл балаларда өлім қаупі өте жоғары.

РСВИ бойынша ауруханаға жатқызу жиілігінің артуы және терең шала туылған нәрестелер мен ауыр ілеспелі аурулары бар балаларды күтудегі жетістіктермен байланысты болуы мүмкін, олардың саны жыл сайын артып келеді.

Жедел бронхиолит терапиясы тек оксигенацияға және сәйкес гидратацияға негізделген. Қазір РСВИ үшін тиімді вирусқа қарсы препараттар жоқ. Сондықтан алдын алу шараларын күшейту қажет. Тек ерте жастағы балаларды емізу, қол гигиенасы инфекция қаупін азайтуы мүмкін екендігі дәлелденді.

Тәуекел тобындағы балалар үшін (шала туылу, БӨД, гемодинамикалық маңызды туа біткен жүрек ақаулары) иммунопрофилактика жасалды – бүкіл әлемде кеңінен қолданылатын ізгілендірілген моноклоналды антиденелер. ҚР–да «БӨД диагностикасы мен емдеудің клиникалық хаттамасында» (2015 ж.) эпидемиологиялық маусымда (қазан-сәуір) иммундау арқылы РСВИ алдын алу ұсынылды. Бірақ, өкінішке орай, біздің елде оған мұқтаж балалардың бәрі бірдей бұл препаратты ала бермейді.

Жалпы практика дәрігерлері, педиатрлар, неонатологтар, балалар пульмонологтары және басқа да мамандар РСВ-инфекциясының ауыр ағымы бойынша қауіп тобындағы балалардың өмірі мен денсаулығын сақтау үшін иммунопрофилактиканың мүмкіндіктері туралы білуі қажет.

- Неліктен шала туылған нәрестелерде РСВ инфекциясының ауыр асқыну қаупі жоғары?

- Мұндай нәрестелерде өкпе тіндері дамымаған, бронхиолалар өте жұқа, жұмсақ, шеміршек тіндері жоқ және қабыну процесіне қауіп төндіреді. Шала туылған нәрестелер анасынан антиденелерді әрең алады, өйткені антиденелердің трансплацентарлы берілуі үшінші триместрдің соңында ғана жетілген деңгейге жетеді. Тиісінше, егер бала осы кезеңде ананың денесінен тыс болса, ол қорғаныс алмайды. Шала туылған нәрестелер әдетте жұқтыру қаупіне көбірек ұшырайды, өйткені олар жабық жерде. Оларда инфекция күшейе түседі, өйткені бронхиолалар ғана емес, альвеолярлы тіндер де әсер етеді және вирустық пневмония дамиды.

- Бұл инфекцияның алдын алудың тиімді шаралары бар ма?

- Балаңызды ауыр РСВ ауруынан қорғаудың екі тәсілі бар.

Біріншісі - нәрестені қорғау үшін жүкті әйелдерді иммундауға арналған вакциналар. Бірақ жоғарыда айтылғандай, шала туылған нәрестелерді қорғау үшін аналық иммундау жеткіліксіз. Сондай-ақ, ананың антиденелері баланың денесінде өз антиденелерінің өндірісін тежеу қаупі бар. Дәл осы жағдай осы инфекцияға қарсы тиімді вакциналарды жасауға кедергі болды.

Ерте жастағы балалардың РС инфекциясының алдын алудың тағы бір нұсқасы-пассивті иммундау, яғни РСВ маусымы кезінде енгізілетін моноклоналды антиденелер препараттарымен иммунопрофилактика. Шала туылған нәрестелер үшін бұл әдіс әдетте жалғыз.

- Шала туылған нәрестелерде РСВ инфекциясының иммунопрофилактикасын тағайындау кезінде сіз нені басшылыққа аласыз? Қандай жағдайларда пассивті профилактиканың мақсаты мағынасы бар?

- Пассивті профилактика барлық шала туылған нәрестелерге, бронхөкпелік дисплазиясы бар, ақаулары бар, иммунитет тапшылығы, муковисцилоз және басқа аурулары бар жас балаларға қажет. Әлемнің дамыған елдерінде РСВ белсенді және пассивті профилактикасы препараттарын алушылар ауқымы өте кең. Оларды тек балалар ғана емес, сонымен қатар егде жастағы адамдар, сондай-ақ белгілі бір аурулары бар науқастар алады.

- Лаззат Ахметжановна, сұхбат үшін Сізге көп рақмет. 

Материал медициналық аудиторияға арналған. Материал «АстраЗенека» компаниясымен серіктестікте дайындалған.

Мақұлдау нөмірі – KZ-3209

Мақұлдау күні – 02.04.2024.

Аяқталу күні – 01.04.2026.

Read 941 times

БАЙЛАНЫСТАР

«PharmReview» ЖШС.

Тел.: +7 707 738 99 70.

Директор: Ольга Баимбетова

(e-mail: baimbetova.o@mail.ru).

Scroll to top